Bunun nasıl denetlendiği ve nerede hâlâ yanlış olabileceği.

Ampelos yapay zekâ desteğiyle yapıldı. Anthropic'in geliştirdiği yapay zekâ modeli Claude, kodun ve içeriğin büyük bölümünün ilk taslaklarının yazılmasına yardım etti. İçeriği ben düzenliyor ve denetliyorum, siteye neyin gireceğine de ben karar veriyorum. Yapay zekâ modelleri yanlış şeyleri büyük bir özgüvenle söyleyebilir; aşağıdaki denetimin yapılmasının asıl nedeni de bu.

24 Eylül 2026'da üzüm ve bölge içeriği baştan sona okundu. Buna o sırada koleksiyonda bulunan 96 üzümün tamamı (açıklama, tarih, ebeveynler, köken ve yetiştirme bölgesi notları) ile 163 bölgenin tamamı için genel bakış, iklim ve terroir metni, sınıflandırma kademeleri, rekolte notları ve öne çıkan üreticiler listelerindeki her isim (725 üretici) dahildi. Aynı gün yapılan ikinci turda sözlük (59 terim), dört Öğren rehberi, Tarih'teki her dönüm noktası, sayısal tadım puanları ve aroma listeleri denetlendi. 28 Eylül'de, sonradan eklenen on dört üzüm ve bir bölge için aynı denetimler yapıldı. Denetim Claude'un yardımıyla yürütüldü; bulduklarını ben inceledim ve değişiklikleri ben yaptım.

Yerleşik ampelografi ve şarap başvuru kaynakları, bunların doğrulayamadığı her iddia için de bir web taraması. Web kaynakları çoğunlukla başvuru ve sektör siteleriydi (Wikipedia, wein.plus, ulusal şarap kurumları, üreticilerin kendi sayfaları); özgün bilimsel makaleler değildi. Yani buradaki “doğrulandı”, “ulaşabildiğim kaynaklarla tutarlı” demek; “birincil araştırmayla doğrulandı” demek değil. Bir iddia yalnızca kendini tanıtan bir üreticiden geliyorsa metin artık bunu söylüyor.

Küçüklerinden açıkça yanlış olanlara kadar yaklaşık otuz düzeltme. Mondeuse Blanche, Mondeuse Noire ile ilgisiz diye anlatılmıştı; oysa DNA bir ebeveyn-yavru ilişkisi gösteriyor. Toro, Ribera del Duero'nun doğusunda gösterilmişti; oysa batısında. Plavac Mali'nin DNA çalışması için verilen tarih birkaç yıl yanlıştı. Zierfandler için çizilen bir ebeveyn, yalnızca “muhtemelen” diyen kaynaklara dayanıyordu. Her biri düzeltildi; desteklenemeyen iddialar yerinde bırakılmayıp yumuşatıldı ya da kaldırıldı.

Soy haritasındaki 68 ebeveyn-yavru bağlantısının tamamı, kayıtlı ebeveyni olan 35 üzümde, yayımlanmış DNA çalışmalarına karşı yeniden denetlendi. Bir ebeveyn yalnızca ilişkisi ve yönü kesinleşmişse çiziliyor. İki üzüm yakından akraba ama hangisinin ebeveyn olduğu belli değilse (Savagnin ile Pinot Noir, Saint Laurent ile Pinot Noir, iki Mondeuse), metin bunu anlatıyor, harita ise bağlamıyor. Pinot Gris ve Pinot Meunier gibi mutasyonlar melezleme değil; onlar da bağlanmıyor. İki bağlantı, üzüm sayfalarında açıklanan ama haritada görünmeyen bir çekinceyle çiziliyor: Ciliegiolo'nun Sangiovese'nin ebeveyni olması (ikinci bir çalışma yönü tersine okumuştu) ve Gouais Blanc'ın Aramon Noir'ın ebeveynlerinden biri olması (öbür ebeveyni hâlâ tanımlanamadı). DNA sonuçları yeni çalışmalarla da güncelleniyor; bunların hepsi değişebilir.

Bildiğim açık sorular bunlar.

• Blaue Zimmettraube'nin Blaufränkisch'in annesi olması tek bir kaynağa dayanıyor.
• Papazkarası'nın Prokupac ile Alba Imputotato'nun melezi olması 2013 tarihli tek bir DNA raporundan geliyor ve “genetik araştırmalar gösteriyor ki” diye ifade ediliyor.
• Bir üzümün ilk nerede ortaya çıktığı çoğu zaman bilinmiyor. Kökeni tartışmalı üzümler kendi sayfalarında bir ülkeden “muhtemelen” geliyor diye gösteriliyor ve köken sorularının dışında tutuluyor. Başka yerlerdeki küçük etiketler (arama sonuçları, tarz bulucu, soy haritası) hâlâ en iyi desteklenen ülkeyi bu sözcük olmadan gösteriyor.
• Türkiye şarabının yaklaşık yarısının Ege'den geldiği iddiası doğrulanamadı.

Duyusal puanlar (gövde, tanen, asit, olgunlaşma ve diğerleri) bir üzüm için tipik değerlerdir, ölçüm değildir; belirli bir şişe bunlardan epey uzakta olabilir. Bir üreticinin adından sonra gelen ayrıntı, örneğin kuruluş yılı, sahibi ya da imza şarabı, en çok eskimeye yatkın kısımdır. Test ve kör tadım oyunu aynı veriden kuruluyor; yani verideki bir hata onlarda da hatadır. Studio posterleri bu denetimin dışındaydı ve 28 Eylül 2026'dan sonra siteye eklenen hiçbir şey bu tam turdan geçmedi.

Lütfen söyleyin. İletişim formu “içerik düzeltmesi” konusuyla açılıyor ve her mesajı kendim okuyorum. Kaynakla gelen bir düzeltme en işe yarar olanıdır.